Seandálaíocht

Le blianta beaga anuas, díríonn curaclam Scoil Samhraidh Seandálaíochta an Ath. James McDyer, atá breis is 30 bliain ar an fhód anois, ar rannpháirithe nua a mhealladh, mar aon leis na mic léinn siúd ar mian leo filleadh ar mhaithe le tabhairt faoi staidéar níos cuimsithí. D'ainmnigh National Geographic Gleann Cholm Cille ar cheann de na deich láthair stairiúla is fearr ar oileán na hÉireann.

Fógra

Cuirfear eolas faoi Scoil Samhraidh 2019 ar fáil anseo go luath. Idir an dá linn, thig leat blaiseadh de chlár na bliana seo caite ach amharc ar na sonraí thíos.

Scoil Samhraidh Seandálaíochta 2018

Is i nGleann Cholm Cille agus sa cheantar máguaird in iardheisceart Thír Chonaill atá cuid de na struchtúir réamhstairiúla agus luathstairiúla is spéisiúla in Éirinn (san Eoraip, a mhaífeadh daoine áirithe). Tá an tírdhreach álainn fhaisnéiseach seo breac le séadchomharthaí ón tréimhse luath Neoiliteach (c. 4000BC); na dolmain ollmhóra ag Málainn Mhóir, agus na tuamaí cúirte mórthaibhseacha ag an Chlochán Mór agus ag Fearann Mac Giolla Bhríde, ina measc. Ba chuí an logainm a thugtaí ar an cheantar seo tráth - Senglenn (‘seanghleann’) - gan aon amhras.

Athraíodh an logainm sin sa ré mheánaoiseach (thart ar AD500-1600), áfach, in onóir duine de phríomhnaoimh na hÉireann: Colm Cille (i nGaeilge) nó Columba (sa Laidin). Tá sé sa bhéaloideas gur tháinig an naomh (c. AD520-593) chun an ghleanna agus gur bhunaigh sé eaglais ann. Oidhreacht thábhachtach ón Chríostú úd atá sa bhraisle crosleac atá ann go fóill (agus cuid acu chomh sean le AD800) mar aon le gnéithe eaglasta eile atá le fáil ar fud an ghleanna. Oidhreacht eile atá sa Turas nó oilithreacht a dhéantar ó shuíomh go suíomh sa ghleann, ar an 9 Meitheamh go príomha, an lá a cailleadh an naomh agus lá a fhéile.

Dírítear an Scoil Samhraidh seo, agus í suite ar láthair rí-oiriúnach mar atá sa Ghleann, ar dhaoine fásta ar spéis leo seandálaíocht agus stair ársa na hÉireann. Ní gá réamheolas ar bith, díreach spéis sa téama agus fonn a bheith rannpháirteach sna seisiúin ar an láthair agus muid ag breithniú ar fhianaise na séadchomharthaí agus ar an chomhthéacs atá acu. Le cois na séadchomharthaí áitiúla, gheobhfar léargas ar sheandálaíocht na hÉireann i gcoitinne sa chúrsa seo.

Beidh roinnt fothéamaí ag eascairt as na láithreacha a dtabharfar cuairt orthu, téamaí a ndéanfar cíoradh orthu sna léachtaí agus sna seisiúin plé: (i) an tírdhreacha mar 'théacs' le léamh; (ii) an próiseas 'claochlaithe' trínar thiontaigh Éire na bpágánach Ceilteach go cultúr bisiúil Críostaí; (iii) na fadhbanna eiticiúla agus praiticiúla a bhaineann le caomhnú agus 'athchóiriú' séadchomharthaí ársa; agus (iv) mar a chuireann an tseandálaíocht ársa leis an phlé reatha ar an athrú aeráide.

Bíonn ranganna ar maidin agus tráthnóna ag na séadchomharthaí féin, seachas ar lá amháin nuair a thabharfar cuairt ar láithreacha lasmuigh den Ghleann. Lena chois sin, beidh imeachtaí éagsúla ar siúl san oíche - go háirithe sraith léachtaí a thabharfaidh cúlra agus comhthéacs do na séadchomharthaí - agus, ar ndóigh, deis chun a bheith páirteach sa cheol, sa chraic agus sa chaidreamh iarscoile a shamhlaítear leis an Scoil Samhraidh seo ón uair a bhunaigh an tAth. James McDyer, nach maireann, í i gcomhpháirt leis an Ollamh Michael Herity sa bhliain 1985.

Tabhair do d'aire: Moltar do na rannpháirtithe éadaí maithe báistí agus buataisí siúil a bheith acu. Déantar an Scoil a reáchtáil ar bhonn dátheangach ach beidh gnéithe áirithe den chlár, na léachtaí go háirithe, ar siúl trí mheán an Bhéarla.

Clár na Scoile

Dé SathairnRéamhrá

Dé DomhnaighSiúlóid sa Ghleann
Léacht maisithe le Brian Lacey: 'Irish archaeology: the context of Gleann Cholm Cille'

Dé LuainAmuigh faoin spéir (10:00-17:00)
Iarrfar ar rannpháirtithe (i ngrúpaí beaga) roinnt tascanna seandálaíochta bunúsacha a dhéanamh mar bhlaiseadh den taighde allamuigh

Dé MáirtAmuigh faoin spéir (10:00-15:00)
Léacht maisithe leis an seandálaí Paula Harvey: 'Doon Fort – its conservation to date, and the Adopt a Monument scheme'

Dé CéadaoinAmuigh faoin spéir (10:00-18:00)
Cuairt lae ar láithreacha lasmuigh den ghleann

DéardaoinAmuigh faoin spéir (10:00-16:00)
Na tuamaí cúirte ag Bavan, Na Sealbha agus An Chruach Bheag; Tobar Naomh Ciarán, ballán
Léacht maisithe le Brian Lacey: 'The early Christian stone crosses and cross-slabs of Co. Donegal'

Dé hAoineAmuigh faoin spéir (10:00-15:00)
Clachán Ghleann Cholm Cille, mar aon le 'Stáisiúin' Thuras Cholm Cille agus spléachadh ar sheandálaíocht Naomh Colm Cille
Súil siar - 'Cad é a d'fhoghlaim muid an tseachtain seo?'

Stiúrthóir na Scoile

Is é an Dr Brian Lacey, atá i ndiaidh a bheith ag déanamh taighde ar sheandálaíocht agus ar luathstair Dhún na nGall agus Dhoire le 40 bliain anuas, stiúrthóir Scoil Samhraidh an Ath. James McDyer 2019. Iar-ollamh ollscoile agus stiúrthóir músaeim i nDoire, ba é a bhí i mbun shuirbhé seandálaíoch Dhún na nGall (1979-83). Is é seanchas Cholm Cille a phríomhréimse spéise. Tá 14 leabhar agus iliomad páipéar taighde foilsithe aige.

Cúlra na Scoile

Chuir an tAth. James McDyer scoil samhraidh seandálaíochta Ghleann Cholm Cille ar bun sa bhliain 1973 leis an Oll. Michael Herity, Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath mar stiúrthóir uirthi. Seo mar a rinne an tAth. McDyer cur síos ar shaibhreas na seandálaíochta i dTír Chonaill: ‘Rarely has the uncouth hand been raised to deface the monuments here. Never has the march of progress been allowed to brush them irreverently aside’. D'fheidhmigh an tOll. Herity mar stiúrthóir as sin go 2015. Cailleadh é, faraor, ar an 22 Eanáir 2016. Suaimhneas síoraí ar a anam.